Zzp’ers Bevrijd of Beklemd?

7 november 2014

Woensdag 5 november 2014 heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau het rapport ‘Bevrijd of beklemd? Werk, inhuur, inkomen en welbevinden van zzp’ers’ gepubliceerd. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de ambtelijke werkgroep, die het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar zzp’ers uitvoert. Voor deze notitie over zzp’ers heeft het SCP in een korte periode informatie verzameld en op een rij gezet. Het gaat in dit stuk om de hoofdlijnen en niet om diepgaande studies.

De onderzoekers geven zelf aan dat de referentiegroep groot genoeg is voor het tonen van groepsgemiddelden, maar niet groot genoeg voor een nadere uitsplitsing naar type zzp’er. Hierdoor is het maken van nieuw beleid voor specifieke doelgroepen of de gevolgen van eventuele aanpassingen in fiscaliteiten moeilijk in te schatten.

Het rapport geeft inzicht in waarom werkgevers zzp’ers inhuren, in het uitkeringsverleden van zzp’ers, in hun financiële positie en in het welbevinden van zzp’ers.

De definitie die in het onderzoek voor zzp’ers wordt gehanteerd is: ‘onder zzp’ers verstaan we mensen die het grootste deel van hun werktijd als zelfstandige werken en geen personeel in dienst hebben. Zij hebben een eenmanszaak of zijn freelancer’. Zzp’ers vormen een diverse groep, die bestaat uit zowel mensen die eigen arbeid aanbieden als mensen die producten verkopen.

Onderbouwd met cijfers komt in het onderzoek naar voren dat zzp’ers voornamelijk worden ingehuurd ter opvanging van pieken in het normale werk en voor hun kennis en specialisatie waar op dat moment behoefte aan is.

Het rapport benoemt enerzijds positieve aspecten over het zzp-schap. Er zijn maar weinig zzp’ers die onvrijwillig voor het ondernemerschap kiezen. 94% van de zzp’ers wil het liefste in deze vorm werkzaam blijven en verkiezen het eigen ondernemerschap boven een vast contract. Relatief gezien zijn zzp’ers ook zeer tevreden met hun leven en werk. Voornamelijk over het soort werkzaamheden die zij verrichten, zijn ze tevreden.

Anderzijds komen ook minder positieve punten aan bod. Zo hebben zzp’ers vaker dan werknemers ooit een bijstands-, werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen. In die zin vormen zij een groter risico dan werknemers met een vast contract. Daarentegen verzuimen zzp’ers minder, werken ze meer uren en doen ze minder aanspraak op toeslagen (waar ze in veel gevallen wel recht op hebben).

Een ander punt is de risico’s die het ondernemerschap met zich meebrengt. Het inkomen van zzp’ers varieert sterk en reageert direct op economische krimp en groei. Hoewel zzp’ers fiscaal voordeel genieten, is hun inkomen regelmatig te onzeker om genoeg reserves op te bouwen voor werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid. Merendeel van de zzp’ers is hier niet tegen verzekerd, omdat ze die kosten deels moeten doorberekenen in hun uurtarief. Velen zijn bang om dan klussen mis te lopen, omdat ze een hoger uurtarief hanteren. Een groep zzp’ers heeft een goed inkomen, een andere groep leeft tegen de armoedegrens aan.

Ook de pensioenopbouw voor zpp’ers is beperkt. Degene die een pensioen proberen op te bouwen doen dit door zelf geld opzij te zetten of via een lijfrente.

Hoewel het onderzoek nog veel belangrijke gegevens mist en de inhoud oppervlakkig blijft, komen er meerdere punten naar voren waar De OndernemersBond herkenning in ziet. Zzp’ers vormen een grote groep waarbij sprake is van veel diversiteit. Er zijn inderdaad zzp’ers die in een situatie werken die meer lijkt op een werkgever-werknemer verhouding, maar daar mogen de ‘echte’ zzp’ers niet voor boeten. En zo zijn er veel meer verschillen onder zzp’ers. De OndernemersBond vindt dat deze diversiteit niet mag worden onderschat. De bond sluit zich aan bij de conclusie dat nog veel vragen over zzp’ers onbeantwoord zijn en dat diepgaander onderzoek gewenst is. Conclusies trekken zonder inzicht in alle inhoudelijke cijfers en gegevens is niet alleen onlogisch, het is ook onterecht. De vraag luidt of het een positieve ontwikkeling is dat het zzp-schap gestimuleerd wordt.

De OndernemersBond is het ermee eens dat niet iedereen geschikt is om als zzp’er of freelancer te werken en dat er kritisch mag worden gekeken. Maar mensen die ambitie hebben voor het eigen ondernemerschap, moeten daarin niet worden tegengewerkt. Zij moeten een eerlijke kans krijgen.

De OndernemersBond kijkt uit naar uitgebreidere conclusies en cijfers die voortkomen uit het IBO.

 

De OndernemersBond, 7 november 2014